GENEL MISIR TARIMI :

Ziraat Yüksek Mühendisi
Hamza Ali Oruç www.orucagro.com

Mısır Anavatanı Amerika Kıtası olan bir sıcak iklim tahıl bitkisidir. Yapılan arkeolojik kazılardan elde edilen bulgular, mısır bitkisinin 8.000 ile 10.000 yıllık bir geçmişi olduğunu göstermektedir.

Kristof Kolomb, 1493 yılında, beraberinde getirdiği mısır materyali ile İspanyaya döndüğünde, mısır ilk defa yeni dünyadaki anavatanından Avrupa’ya getirilmiş oldu. Mısırın ülkemize girişi ise, Kuzey Afrika üzerinden 16.yüzyılda olmuştur.

Son yıllarda mısır tarımı dünyada yaklaşık 1.5 milyar dekarlık üretim alanına ve 900 milyon ton civarında da rekolteye ulaşmıştır.

Mısır taze gıda maddesi olarak tüketilmesinin yanısıra çerezlik olarak ve yağ sanayiinde,gıda endüstrisinde, slajlık ve danelik hayvan yemi olarak, metalurji gibi çok değişik sektörlerde tüketilmektedir.

Toprak İsteği :

Mısır tarımı için en uygun toprak tipi, organik maddece zengin, su tutma kapasitesi, besin maddesi depolaması, işlenme kolaylığı, iyi drenaj ve havalanma özelliği dolayısıyla siltli-killi topraklardır. Bunun yanında sahip olduğu dezavantajları en aza indirmek, avantajları iyi değerlendirmek ve gerekli iyileştirme uygulamalarını yapmak koşuluyla diğer toprak tiplerinde de mısır tarımı yapılabilir.

Toprak Hazırlığı :

Mısır bitkisinin kök derinliği dikkate alınarak oldukça derin sürüm yaparak tarla hazırlanması önerilir. İmkan varsa önceki yaz döneminde toprağın nemce en kuru olduğu dönem yakalanarak derin bir dipkazan (patlatma) çekilmesi toprakta su tutma kapasitesini ve havalanma oranını artıran bir uygulamadır.

Mısır yetiştirilecek tarlada yaklaşık toprak altında oluşan kaymak tabaka (taban taşı) veya pulluk altı taşı mutlaka kırılmalıdır. Kaymak tabaka, köklerin gelişimini olumsuz yönde etkilediği gibi, istenmeyen fazla suyun drene olmamasına ve köklerin su altında kalıp bitkinin gelişimini olumsuz yönde etkilemesine neden olur.

Efektif kök derinliği 10-30 cm civarında olmakla birlikte uygun toprak koşulları yakalandığı zaman mısır bitkisi 90 cm hatta 120 cm derinliklere kadar kök atabilen bir bitkidir.

En uygun toprak hazırlama güz sürümü şeklinde olandır.

Kaba bir güz sürümünden sonra tarla kışlamaya bırakılır ve erken ilkbaharda toprak tava geldiği zaman kürüm veya tırmık gibi yüzeysel işleyen aletlerle tohum yatağı hazır hale getirilir. Şartların uygun olması durmunda taban gübresinin en az 1/3 ünün ekimden en az bir ay önce toprağa atılması önerilir. Torağın gereginden fazla işlenmesi ve ağır traktörlerle gereksiz yere üzerinde gezilerek sıkıştırılması fayda yerine zarar verir.

İklim İsteği:

Mısırın yetişme alanı dünyada Kuzey yarım kürede, Kanada’da 58 kuzey enlemlerinden, Güney Afrika’da 35-40o güney enlemlerine kadar uzanır.

Mısır bitkisinin en iyi geliştiği bölgeler vejetasyon süresi boyunca en az 120 gün kadar don görmeyen ve ortalama 2100-2200 toplam sıcaklık isteğine cevap verebilecek yörelerdir. Rakım olarak da deniz seviyesinden 4000 mt ye kadar mısırın yetişebildiği bölgeler mevcuttur.

Suyun bol ve sıcaklığın ılıman olduğu nisbi nemin yeterli olduğu bölgelerde en yüksek verim düzeylerine ulaşılır. Özellikle tozlanma döneminde ortaya çıkan düşük nisbi nem polenizasyonu (döllenmeyi) aksatır.

Tepe püskülü döneminde kurutucu sam yeli denen güney rüzgarların sürekli estiği yerlerde mısır bitkisi bu riskli dönemlerde dikkatle takip edilmelidir.

Genel olarak %50 ve altına inen nisbi nem koşullarında bitki olumsuz etkilenir. Tüm iller için saatlik nisbi nem oranları www.orucagro.com adresimizde yayınlanmaktadır.

Ekim Dönemi :

Bölgelere göre farklılık göstermekle birlikte mısır bitkisi güney bölgelerimizde Nisan ayı başlarında ekilmekle birlikte İç Anadolu bölgesinde uzun yıllar geç donlar ve vejetasyon süreleri dikkate alındığında ekim tarihi 26 Nisan -10 Mayıs tarihleri arası olarak önerilebilir.

Mevsimin seyrine göre toprak sıcaklığını takip ederek ekim zamanı her yıl bir miktar ileriye veya geriye kayabilir ancak her zaman esas olan tarih değil optimum toprak sıcaklığının ve çevresel koşulların yakalandığı tarihtir. Hsb Oruç Tarımmarket olarak bölgemizde üretim yapan çiftçileri bu konuda her yıl düzenli olarak bilgilendirme yapmaya gayret ediyoruz.

Ekimde traktörümüzün ekim hızı çok önemlidir. 5 km/sa hız uygun olan ve tavsiye edebileceğimiz bir ekim hızıdır. Ayrıca pnömatik ekim mibzerlerinde vakum (emiş gücü) nün danenin iriliğine ve kalibrasyonuna göre ayarlanması çok öenmli olup her tohum gözüne aynı kalibrede danelerin konması ve vakum gücünün aynı ayarlanması standart ekim yapma şansını artırır. Doğru disk seçimi ve disklerdeki tekleme düzeneğinin de çift tohum alma riskine karşı sürekli kontrol edilmesinde yarar vardır.

Mısır bitkisi toprak sıcaklığının 10-11 oC ‘ yi gördüğü noktada hızlı bir şekilde bünyesine su çekerek şişmeye ve çimlenmeye başlar.

Toprak sıcaklığı 5-10 cm derinlikte 15-20 oC’ye ulaştığı zaman çimlenme optimum hıza ulaşır. İdeal sıcaklık ve toprak neminin yakalandığı durumlarda mısırda çimlenme ve toprak yüzeyine çıkma süresi 6 güne kadar düşmektedir.

Ekim normu olarak mısırda çeşide göre değişmekle birlikte daneliklerde genellikle sıra arası 70 cm sıra üzeri 20 cm civarında önerilmekte olup dekarda tavsiye edilen bitki saysı 7000 civarındadır.

Bazı çeşitler sıklığa pozitif reaksiyon verebilmekle birlikte bazıları da olumsuz reaksiyon verdiklerinden ekim sıklığı ve çeşit seçimi konularında bölgenin iklim toprak ve ekolojik koşulları her zaman dikkate alınmalıdır. Çeşit seçiminde mutlaka danışman ziraat mühendisinizden fikir alınız.

Mısırda erken ilkbahar don zararı.

Silajlık çeşitlerde ise sıra arası mesafe yine 70 cm olmakla birlikte sıra üzeri mesafe 16 cm civarına kadar düşürülebilmektedir.

Ekim derinliği pratik olarak gönen içinde 5 cm civarında olup kumsal karakterli topraklarda biraz daha derine ağır topraklarda ise az daha yüzlek yapılabilir.

Mısırda fide döneminde iyi bir kök gelişimi sağlayabilmek için uygun toprak sıcaklığı, toprakta nem, hava ve toprak dengesinin optimum seviyede olması gerekir. Ayrıca hızlı çimlenme ve çıkış oranı sağlamak için tohumun zinc tip plus gibi çinko,fosfor ve omino asit içerikli ürünlerle kaplanması çok hızlı çıkış ve iyi bir köklenmeye katkı sağlar.

Mısırda Fosfor Eksikliği :

Mısırda Cloroz :

YABANCI OT KONTROLÜ ve BAKIM

Mısır bitkisinde sulama, gübreleme, hastalık ve zararlılarla mücadele dışında önemli bir diğer bakım işlemi yabancı ot kontrolüdür.

Yabancı ot kontrolünde temel prensip, yabancı otun çıkışını engellemek veya çıkış sırasında kontrol ederek bitkiye vereceği zararı en aza indirmektir.

Kültürel mücadele ve kimyasal herbisitle mücadele yabancı ot kontrolünde uygulanan temel metotlardır.

Tarlamızda bulunan yabancı olarla doğru bir mücadele yapabilmemiz için yabancı ot türlerini iyi bilmemiz gerekmektedir. Yabancı ot çeşitlerimize etkili doğru yabancı ot ilacı seçimin mısır konusunda uzman ve size en yakın bir ziraat mühendisine sorarak öğrenebilirsiniz.

İlaç hazırlanması esnasında teknik talimatlara mutlaka uyulması gerekmektedir. Pratikte yabancı ot mücadelesinin yapıldığı 15-20 cm boy devresi aynı zamanda mısır bitkisinde mikro besin elementleri açısından en kritik bir dönemi olduğundan yabancı ot ilaçlarının pülverizasyonu sırasında başka Çinko olmak üzere mikro elementler ve L-T-amino asit içerikli ürünlerle bitkinin takviye edilmesi koçan taslağı (gebelik )dönemde verime ciddi oranda katkı sağlamaktadır.

Çapalama mısır bitkisinin iyi reaksiyon verdiği bir kültürel metot olup sağlıklı kök gelişimi için mısır bitkisi en az 2 defa ara çapasına ihtiyaç duyar.

Birinci çapa 15-25 cm devresinde yüzlek yapılmakla birlikte 2. çapa 30-50 cm boyda biraz daha derin yapılır ve kısmen dip doldurma ile takviye edilir. Mısır bitkisi bu uygulamalara olumlu cevap vermektedir.

Sulama

Mısır bir sıcak iklim bitkisi olmasına rağmen aşırı sıcakları sevmez. 38 oC’nin üzerinde bir kaç gün devam eden sıcaklıklar bitkiye zarar verir. Mısır bitkisinin sıcak gecelerde iyi geliştiği sanılmakla birlikte, sıcak ve rutubetli gecelerde aşırı derecede enerji kaybettiği için iyi bir gelişme gösteremeyebilir.

Mısır bitkisi öte yandan yılın en sıcak döneminde yetişen bir bitki olduğundan su tüketimi buna bağlı olarak çok yüksektir. Ancak bunun yanında mısır suyu en etkili kullanabilen ve birim su ile en yüksek oranda kuru madde üretebilen bir bitkidir.

Ülkemizin Doğu Karadeniz bölgeleri dışında yağış miktarı, maksimum verim elde etmek için yeterli değildir. Geniş mısır ekim alanlarının bulunduğu güney ve batı ve iç anadolu bölgelerimizde düşük rutubet toprak yüzeyinden ve bitkinin yapraklarından fazla miktarda su kaybına yol açmaktadır.

Bu bölgelerde yüksek bir verime ulaşabilmek için bitkinin gereksinme duyduğu suyu sulama yoluyla vermek zorunludur.

Mısırın iyi sulanması demek hiçbir zaman çok sulanması demek değildir. Mısır bitkisi her ne kadar susuzluğa olumsuz tepki veren bir bitki ise de aşırı suya da bir o kadar olumsuz tepki veren bir bitkidir.

Mısır bitkisi gündüz aşırı sıcak ve güneşlenmenin yüksek olduğu saatlerde yapraklarını kapatarak yüzey alanında bilinçli olarak bir daraltma yapar. Ancak bu durum geçici olup ikindi vakti veya akşama doğru yapraklarda yeniden bir düzelme ve yüzey alanında bir genişleme olur bu durum mısır bitkisinin ekolojik şartlara verdiği tabii ve bilinçli bir rekasiyondur.

Akşam serinliği olmasına rağmen mısır bitkisi yaprakları hala kapalı duruyorsa bu DSN sınırına yaklaştığının ve bitkinin en hızlı şekilde sulanması gerektiğinin bir göstergesidir.

Tepe püskülü döneminde mısır bitkisinin altı mutlaka nemli bulundurulması tavsiye edilir.

Diz boyu, tepe püskülü çıkarmadan hemen önceki dönem,süt olum dönemi mısırda suya en çok ihtiyaç duyulan kritik dönemlerdendir.

Hastalık ve Zararlılarla Mücadele

Dünyada mısır bitkisinde az veya çok zarara neden olan 400 den fazla zararlı türü bulunmaktadır. Bitkinin farklı gelişme dönemerinde görülen mısır zararlıları 5 grupta incelenebilir.

- Fidede beslenen zararlılar : Bunlar bitkinin ilk 5 haftalık döneminde fide ve köklerde beslenerek bitki sıklığını ve sağlığını bozarlar. Başlıcaları; tel kurtları (Tenebroides ve Agroites spp.),

-

bozkurt veya kesici kurtlar ( Agrotis spp.) ve mısır maymuncuğu (Tanymecus dilaticollis Gyll.)ve son dönemlerde Cüce ağustos böceği (Empoasca decipiens Paoli)

Empoasca ya da sıkça rastlanmaktadır.

- Yaprak ve yaprak helozonunda beslenen zararlılar: Bunlar bitkinin sapa kalkma döneminde yaprak helozonunda beslenerek bitkiye zarar veriler. Başlıcaları; güz tırtılları (Spodoptera frugiperda), şark (Asya) mısır kurdu (Ostrinia nubilalis Hübner), mısır yeşil kurdu (Heliothis armigera Hbn) dur.

- Tepe ve koçan püskülünde beslenen zararlılar: Bunlar koçan püskülünün tamamını keserek bitkiye zarar verirler. Başlıcaları; mısır kök kurtları (Diabrotica spp), mısır yeşil kurdu (Heliothis spp.), mısır yaprak afiti (Rhopalospium maidis Fith) dir.

- Koçanda beslenen zararlılar: Bunlar taneleri yiyerek beslenen zararlılardar. Başlıcaları; kokulu böcekler (Nezara viridula), mısır yeşil kurdu, güz tırtılları ve şark mısır kurdudur.

- Sapta beslenen zararlılar: Bunlar bitki sapına saldırarak yapmaya ve koçan kaybına neden olurlar. Başlıcaları; şark mısır kurdu, mısır kök kurtları, pembe sap kurdu ( Sesemia spp.) ve güney batı mısır kurdu ( Diatreaea grandiosella Dyar.) dur.

Dünya’da mısır bitkisinde 60 dan fazla hastalığın bulunduğu kabul edilmektedir. Bu hastalıklar genel olarak altı grupta toplanırlar.

Tohum ve fide hastalıkları, yaprak hastalıkları, sap çürüklükleri, koçan çürüklükleri, viral hastalıklar ve nematotların neden olduğu hastalıklardır.

Hastalık ve zararlı etmeninin doğru teşhis edilmesi çok önemlidir.

Kesin bir teşhis için genellikle uzman kişilere ve hatta laboratuvar analizlerine ihtiyaç duyulabilir.

Zira, bazen mısır bitkisinde bir hastalık veya zararlı etmeninin yol açtığı sanılan bazı semptomlar , toprak pH’sı, toprak sertliği, besin maddelerinin antagonistik ilişkileri ve genetik bozukluk veya iklim koşullarından kaynaklanabilmektedir. Mısırda beslenme bozuklukları ve hastalıklı bitki resimleri www.orucagro.com sitemizin ilgili bölümlerinde detaylı bir şekilde yayınlanmaktadır.

Gübreleme

1 ton dane mısır elde etmek için dekardan ortalama 24 kg saf azot(N), 9 kg fosfor(P2O5) ve 26 kg potasyum(K2O) kaldırılmaktadır. Toprak Ph sının alkali veya kuvvetli alkali olduğu durumlarda mutlaka kükürt içerikli veya asidik karakterli gübreler tercih edilmelidir. Organik maddece zayıf ve katyon değişim kapasitesinin düşük olduğu topraklarda gerek topraktaki minerallerin çözülmesi gerek mikroorganizma faaliyetinin artıtılması gerekse kullanmış olduğumuz kaba granül gübrelerin çabuk çözünüp yarayışlı hale geimesi için BIO SOL A.M.C. NEW gibi humik ve fulvik asit içerikli özel bitki besleme ürünlerinin kullanılması tavsiye edilir.

Azotlu gübreler :

Mısır bitkisi Karbon, Hidrojen ve Oksijeni serbest havadan alabilirken, havadaki azotu hiç kullanamaz.

Toprağa verilen azotun ancak belirli bir kısmı mısır bitkisi tarafından kullanılabilmesi ve mısır bitkisinin en çok ihtiyaç duyduğu besin elementinin de azot olması azotlu gübrelemeyi kaçınılmaz kılmaktadır. Ortalama 1000-1200 kg dane verimi için dekara 24-29 kg N uygulaması tavsiye edilir.

Fosforlu gübreler :

Bitkinin gelişmesinde azottan sonra en önemli besin elementi fosfordur. Mısır bitkisinin fosfor bakımından en hassas dönemi mevsim başlangıcıdır. Ortalama 1000-1200 kg verim için dekara verilmesi gereken forfor miktarı 9-12 kg civarındadır. Fosforlu gübrelerin tamamının ekimden önce veya ekim sırasında toprağa tohum yatağına verilmesi tavsiye edilir.

Mısırda Yüksek Ph ve Düşük organik madde etkisi (Karapınar 2004)

Potaslı gübreler :

Potasyum bitkilerde karbonhidrat oluşması ve taşınması için gerekli bir besin maddesidir. Potasyumun mısır bitkisinde sap gelişmesini kuvvetlendirir. Eksikliğinde sap iyi gelişemeyerek kırılma ve yatmalar görülür. Bunun dışında potasyum kök gelişimini olumlu etkiler, bitkinin soğuğa dayanıklılığını artırır ve azottan en iyi şekilde yararlanmayı sağlayarak verim düzeyini yükseltir. Bu nedenle mısır potasyum ihtiyacı yüksek olan bitkidir. Nisbi nemi düşük bölgelerde evapotransprasyonla su kaybının azaltılması açısından ve hektolitrenin yüksek elde edilmesi açısından potasyum ayrıca önem arz etmektedir.

Mısır yetiştiricilğinde makro besin elementleri olarak adlandırılan azot, fosfor ve potasa genellikle tüm topraklarda ihtiyaç duyulmaktadır. Sekonder mikro-besin elementlerinde (kalsiyum, magnezyum vd.) ise durum farklıdır. Bunların ancak bitkinin gereksinmesine ve toprağın durumuna göre uygulanması ve bir mühendis kontrolünde uygulanmasında yarar vardır.

“Mısırda en doğru gübreleme ve en yüksek verimin anahtarı şu ki bitki hangi gelişim döneminde hangi bensin maddesini hangi yoğunlukta, ne miktarda ve ne kadar süre ile istemektedir bu beklentiye en uygun makro ve mikro gübre sunumu yapıldığı zaman mısırdan en üst seviyede verim reaksiyonu alınır.”

Hasat Harman

En uygun hasat zamanı tanedeki nem oranının %18-20 civarında olduğu dönemdir.Ancak mısırda depolama yapılacaksa hasat neminin 15-16 yı geçmemesi gerekir. İç anadoluda hasatın kışa kalması durumunda hasat mart ayına kadar devam edebilmektedir.

Danedeki nem oranının daha yüksek olması durumunda, depoda (siloda) solunumdan dolayı sıcaklık artar, buna bağlı olarak hava nemi yükselerek küflenme oluşur. Küf mantarı tarafından üretilen zehirli maddeye « aflatoksin » denir. Bu gibi mısırların hayvan yemi olarak kullanılması zehirlenmelere neden olabilir.

Ülkemizde mısır pazarlama organizasyonunda özel sektör (tüccar, sanayi tesisleri) kuruluşlarının yanısıra kamu kuruluşları (Toprak Mahsulleri Ofisi) faaliyet göstermektedir. Mısır devlet destekleme alımları kapsamında bulunan az sayıdaki üründen biridir. Mısır üretiminin gelişmesinde destekleme alım politikalarının bugüne kadar olduğu gibi gelecekte de önemli rol oynaması beklenmektedir.

Bu çalışma Zir.Yüksek Mühendisi Hamza Ali Oruç Tarafından hazırlanıp HSB ORUÇ TARIM LTD.nin siz değerli çiftçilerimize bir hizmetidir.

Mısır tarımı ile ilgili detaylı bilgi almak için www.orucagro.com/iletişim bölmünden veya 0332 7552003 numaralı telefondan bizlerle irtibata geçebilirsiniz.